Đơn vị phân phối chính hãng Tonimer Việt Nam
“Ngủ ngáy là chuyện bình thường, ai chẳng có lúc như vậy.”
Đây là những suy nghĩ khá phổ biến khi nhắc đến tình trạng ngủ ngáy. Nhiều người xem tiếng ngáy là dấu hiệu của một giấc ngủ sâu, thậm chí còn cảm thấy yên tâm khi nghe người thân ngáy đều đều mỗi đêm.
Thế nhưng, ngủ ngáy không đồng nghĩa với ngủ ngon, ngủ sâu hay cơ thể đang được nghỉ ngơi đầy đủ. Đằng sau âm thanh tưởng chừng quen thuộc ấy có thể là tình trạng tắc nghẽn luồng khí qua đường hô hấp khi ngủ, bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
Vậy tại sao chúng ta lại ngáy? Khi nào ngủ ngáy chỉ là hiện tượng thông thường và khi nào cần đi khám?
1. Tại sao chúng ta lại ngáy khi ngủ?
Để hiểu nguyên nhân gây ngủ ngáy, trước tiên cần hiểu điều gì xảy ra với đường thở khi chúng ta chìm vào giấc ngủ.
Khi thức, các cơ ở vùng họng giúp duy trì độ mở của đường thở, tạo điều kiện cho không khí đi từ mũi hoặc miệng xuống phổi. Khi ngủ, các cơ này thư giãn tự nhiên. Nếu đường thở bị thu hẹp, luồng không khí đi qua sẽ khiến những mô mềm xung quanh rung lên, tạo thành âm thanh mà chúng ta gọi là tiếng ngáy.
Nói cách khác, tiếng ngáy thường xuất hiện khi luồng khí đi qua một vùng đường thở bị hẹp và làm các mô mềm rung động.
Mức độ ngáy có thể khác nhau ở mỗi người, từ tiếng ngáy nhỏ, thỉnh thoảng xuất hiện cho đến tiếng ngáy lớn, kéo dài và lặp lại gần như mỗi đêm.
Điều đáng chú ý là không phải tất cả trường hợp ngủ ngáy đều xuất phát từ cùng một nguyên nhân. Có người ngáy do nghẹt mũi tạm thời, có người liên quan đến tư thế ngủ, cấu trúc vùng họng hoặc thừa cân. Trong một số trường hợp, ngủ ngáy còn là biểu hiện của rối loạn hô hấp khi ngủ.
2. 5 nguyên nhân phổ biến gây ngủ ngáy ở người lớn
Nguyên nhân 1: Nghẹt mũi, viêm mũi dị ứng và các vấn đề mũi xoang
Mũi không chỉ có chức năng ngửi mà còn là đường dẫn khí quan trọng của hệ hô hấp. Khi mũi thông thoáng, không khí có thể đi qua tương đối dễ dàng trước khi xuống họng và phổi.
Tuy nhiên, khi niêm mạc mũi bị viêm, phù nề hoặc tăng tiết dịch nhầy, đường lưu thông không khí có thể bị thu hẹp.
Những tình trạng như cảm lạnh, viêm mũi dị ứng, viêm mũi kéo dài, polyp mũi hoặc lệch vách ngăn mũi đều có thể gây cản trở luồng khí qua mũi ở những mức độ khác nhau.
Khi mũi bị nghẹt, một số người có xu hướng thở bằng miệng trong lúc ngủ. Sự thay đổi đường thở kết hợp với tình trạng hẹp ở vùng họng có thể làm tiếng ngáy xuất hiện hoặc trở nên rõ rệt hơn.
Bạn có thể nhận thấy những biểu hiện như:
- Ngáy nhiều hơn khi bị cảm lạnh hoặc viêm mũi dị ứng.
- Thường xuyên nghẹt mũi, chảy nước mũi hoặc hắt hơi.
- Ngủ há miệng, thức dậy với cảm giác khô miệng hoặc khô họng.
- Ngáy rõ hơn vào những thời điểm triệu chứng mũi trở nên nặng hơn.
Một số người vốn không ngáy thường xuyên nhưng lại bắt đầu ngáy khi bị cảm hoặc dị ứng. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy tình trạng thông thoáng của đường mũi đang góp phần ảnh hưởng đến hô hấp khi ngủ.
Tuy nhiên, không phải cứ ngủ ngáy là mắc bệnh mũi xoang. Nếu tiếng ngáy kéo dài, cần xem xét cả những nguyên nhân khác ở vùng họng và đường thở.
Nguyên nhân 2: Nằm ngửa khi ngủ
Bạn có bao giờ nhận thấy người thân ngáy to hơn khi nằm ngửa, nhưng tiếng ngáy giảm đi khi họ chuyển sang nằm nghiêng?
Điều này có thể được giải thích bởi tác động của trọng lực.
Khi nằm ngửa, lưỡi và các mô mềm ở vùng họng có thể dịch chuyển về phía sau, khiến khoảng không gian dành cho luồng khí hẹp hơn. Không khí đi qua vùng hẹp tạo ra rung động và phát sinh tiếng ngáy.
Đây là lý do tư thế ngủ có thể ảnh hưởng đáng kể đến mức độ ngáy ở một số người.
Nếu bạn thường xuyên ngáy khi nằm ngửa, có thể thử điều chỉnh tư thế sang nằm nghiêng và theo dõi sự thay đổi. Tuy nhiên, nếu ngáy vẫn kéo dài hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường về hô hấp, thay đổi tư thế không nên được xem là giải pháp duy nhất.
Nguyên nhân 3: Thừa cân, tăng cân và cấu trúc đường thở
Không phải chỉ người thừa cân mới ngủ ngáy. Tuy nhiên, lượng mô mỡ tăng lên ở vùng cổ và xung quanh đường hô hấp trên có thể làm thu hẹp không gian lưu thông của luồng khí.
Bên cạnh đó, cấu trúc giải phẫu cũng đóng vai trò quan trọng. Một số người có hàm dưới nhỏ hoặc lùi về phía sau, lưỡi lớn, khẩu cái mềm dày hoặc amidan lớn. Những đặc điểm này có thể khiến đường thở dễ bị hẹp hơn khi các cơ thư giãn trong lúc ngủ.
Tuổi tác cũng là yếu tố cần lưu ý vì trương lực cơ và đặc điểm mô mềm có thể thay đổi theo thời gian.
Do đó, nếu một người bắt đầu ngáy thường xuyên sau khi tăng cân, hoặc tình trạng ngáy ngày càng rõ khi lớn tuổi, không nên chỉ xem đó là hệ quả bình thường của sự mệt mỏi.
Duy trì cân nặng phù hợp và thăm khám khi cần thiết có thể giúp xác định những yếu tố đang ảnh hưởng đến đường thở.
Nguyên nhân 4: Rượu bia, thuốc an thần và thiếu ngủ
Rượu bia không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tỉnh táo mà còn có thể làm các cơ vùng họng thư giãn nhiều hơn trong khi ngủ. Điều này khiến đường thở dễ bị hẹp, từ đó làm tiếng ngáy xuất hiện hoặc tăng lên.
Một số loại thuốc có tác dụng an thần cũng có thể góp phần làm tình trạng này nghiêm trọng hơn.
Ngoài ra, thiếu ngủ và lịch sinh hoạt thất thường có thể làm thay đổi chất lượng giấc ngủ, góp phần khiến tình trạng ngáy trở nên rõ hơn ở một số người.
Nếu nhận thấy mình thường ngáy to hơn sau khi uống rượu bia hoặc sử dụng thuốc gây buồn ngủ, hãy chú ý đến mối liên hệ này. Không tự ý ngừng thuốc đang được kê đơn; thay vào đó, nên trao đổi với bác sĩ về tình trạng ngủ ngáy và những loại thuốc đang sử dụng.
Nguyên nhân 5: Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn
Đây là nguyên nhân quan trọng cần phân biệt với hiện tượng ngủ ngáy thông thường.
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là tình trạng đường thở trên bị hẹp hoặc đóng lại từng lúc trong khi ngủ, làm luồng khí giảm đáng kể hoặc tạm thời ngừng lưu thông. Sau một khoảng ngừng thở, người bệnh có thể thở hổn hển, khịt mạnh hoặc giật mình tỉnh giấc rồi tiếp tục ngáy.
Tình trạng này có thể lặp lại nhiều lần trong một đêm, khiến giấc ngủ bị gián đoạn và cơ thể không được nghỉ ngơi đầy đủ.
Điều đáng lo là người mắc bệnh đôi khi không hề biết mình có những khoảng ngừng thở khi ngủ. Người nằm cạnh thường là người đầu tiên nhận thấy tiếng ngáy lớn, những khoảng im lặng bất thường hoặc tiếng thở hổn hển giữa đêm.
Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, ngưng thở khi ngủ có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, trí nhớ, mức độ tỉnh táo ban ngày và làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm bệnh tim mạch.
Vì vậy, không nên chỉ dựa vào âm lượng tiếng ngáy để đánh giá tình trạng sức khỏe. Điều quan trọng hơn là xem xét tiếng ngáy có đi kèm dấu hiệu rối loạn hô hấp hay không.
3. Ngủ ngáy thông thường và ngáy do ngưng thở khi ngủ khác nhau thế nào?
Không phải ai ngủ ngáy cũng mắc ngưng thở khi ngủ. Tuy nhiên, một số đặc điểm dưới đây có thể giúp bạn nhận biết khi nào cần chú ý hơn.
Ngủ ngáy thông thường:
- Tiếng ngáy xuất hiện không thường xuyên hoặc chủ yếu trong một số tư thế nhất định.
- Có thể tăng lên khi nghẹt mũi, cảm lạnh hoặc uống rượu bia.
- Không nhất thiết đi kèm những khoảng ngừng thở được người khác quan sát thấy.
Ngủ ngáy có dấu hiệu đáng nghi ngờ:
- Ngáy to, kéo dài và lặp lại thường xuyên.
- Đang ngáy thì im bặt trong một khoảng thời gian, sau đó thở hổn hển hoặc khịt mạnh.
- Có biểu hiện nghẹn, hụt hơi hoặc giật mình thức giấc giữa đêm.
- Thường xuyên buồn ngủ ban ngày, mệt mỏi dù đã ngủ đủ thời gian.
- Thức dậy với đau đầu, khô miệng hoặc cảm giác chưa được nghỉ ngơi.
- Khó tập trung, giảm tỉnh táo trong công việc và sinh hoạt.
Những biểu hiện này không đủ để tự chẩn đoán ngưng thở khi ngủ. Nếu xuất hiện thường xuyên, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá. Bác sĩ có thể chỉ định đo đa ký giấc ngủ hoặc phương pháp kiểm tra phù hợp để xác định nguyên nhân.
4. Ngủ ngáy kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?
Ngủ ngáy không chỉ là vấn đề gây tiếng ồn, làm phiền người nằm cạnh hoặc khiến hai người khó ngủ chung phòng.
Trong những trường hợp ngáy liên quan đến rối loạn hô hấp khi ngủ, chất lượng giấc ngủ có thể bị ảnh hưởng đáng kể.
Người ngủ ngáy có thể không nhận ra mình thường xuyên thức giấc trong thời gian ngắn, nhưng sáng hôm sau vẫn cảm thấy uể oải, thiếu năng lượng hoặc khó tập trung.
Nếu nguyên nhân là ngưng thở khi ngủ, tình trạng thiếu oxy từng lúc và giấc ngủ bị gián đoạn có thể liên quan đến nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ và các vấn đề chuyển hóa.
Đối với người thường xuyên buồn ngủ ban ngày, khả năng phản ứng và sự tỉnh táo khi lái xe hoặc vận hành máy móc cũng có thể bị suy giảm.
Vì vậy, nếu bạn hoặc người thân ngáy to kéo dài, kèm theo mệt mỏi ban ngày hay những khoảng ngừng thở bất thường, đừng trì hoãn việc thăm khám chỉ vì cho rằng đó là thói quen ngủ bình thường.
5. Làm thế nào để cải thiện tình trạng ngủ ngáy ở người lớn?
Cách cải thiện phụ thuộc vào nguyên nhân gây ngáy. Không có một biện pháp đơn lẻ nào phù hợp với tất cả mọi người.
Thứ nhất, duy trì đường mũi thông thoáng.
Nếu thường xuyên nghẹt mũi, chảy nước mũi hoặc hắt hơi, hãy chú ý đến những yếu tố có thể gây kích ứng như bụi nhà, khói thuốc và các tác nhân dị ứng. Vệ sinh mũi bằng dung dịch phù hợp có thể giúp làm sạch dịch nhầy và các tác nhân bám trong hốc mũi.
Tuy nhiên, vệ sinh mũi chỉ hỗ trợ cải thiện tình trạng nghẹt mũi trong những trường hợp phù hợp, không thể thay thế việc điều trị viêm mũi, polyp mũi, lệch vách ngăn hoặc ngưng thở khi ngủ.
Thứ hai, điều chỉnh tư thế ngủ.
Nếu thường xuyên ngáy khi nằm ngửa, hãy thử nằm nghiêng và theo dõi sự thay đổi. Đây là biện pháp đơn giản có thể hữu ích đối với người bị ngáy liên quan đến tư thế.
Thứ ba, duy trì cân nặng hợp lý.
Đối với người thừa cân, giảm cân phù hợp có thể giúp giảm áp lực lên đường thở và cải thiện tình trạng ngáy. Tuy nhiên, người có cân nặng bình thường vẫn có thể ngủ ngáy hoặc mắc ngưng thở khi ngủ.
Thứ tư, hạn chế rượu bia và thận trọng với thuốc gây buồn ngủ.
Tránh uống rượu bia gần giờ ngủ và trao đổi với bác sĩ nếu đang sử dụng thuốc có thể ảnh hưởng đến hô hấp khi ngủ.
Thứ năm, thăm khám nếu tình trạng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.
Nếu ngáy thường xuyên, ngày càng to, kèm theo ngừng thở, nghẹn khi ngủ hoặc buồn ngủ ban ngày, hãy tìm đến bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng hoặc chuyên khoa giấc ngủ để được đánh giá. Nếu được chẩn đoán ngưng thở khi ngủ, người bệnh có thể cần các phương pháp điều trị chuyên biệt như thiết bị tạo áp lực dương đường thở hoặc những lựa chọn phù hợp khác theo chỉ định.
Đừng tự ý sử dụng thuốc ngủ hoặc các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng trị ngáy khi chưa xác định nguyên nhân.
6. Đừng chỉ nghe tiếng ngáy, hãy chú ý đến chất lượng giấc ngủ
Một người có thể ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi đêm nhưng vẫn thức dậy trong trạng thái mệt mỏi. Một người khác có thể ngáy lớn đến mức cả gia đình đều nghe thấy, nhưng bản thân lại không biết chuyện gì xảy ra trong lúc ngủ.
Đó là lý do ngủ ngáy không nên được đánh giá chỉ bằng âm thanh lớn hay nhỏ.
Nếu người thân thường xuyên ngáy, hãy quan sát xem họ có thở đều không, có những khoảng im lặng bất thường giữa tiếng ngáy không, có thở hổn hển hoặc mệt mỏi vào ban ngày không.
Nếu chính bạn là người ngủ ngáy, hãy chú ý đến tình trạng nghẹt mũi kéo dài, cảm giác khô miệng khi thức dậy, đau đầu buổi sáng hoặc sự suy giảm tỉnh táo trong ngày.
Ngủ ngáy đôi khi chỉ liên quan đến tư thế ngủ hoặc tình trạng nghẹt mũi tạm thời. Nhưng cũng có lúc, đó là dấu hiệu cảnh báo đường thở đang gặp vấn đề.
Hiểu đúng nguyên nhân, chăm sóc sức khỏe mũi – họng phù hợp và thăm khám khi cần thiết sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc bảo vệ chất lượng giấc ngủ và sức khỏe lâu dài.